Lwów

11. 05. 11
Odsłony: 3160

Lwów (d. nazwa form. Królewskie Stołeczne Miasto Lwów), ukr. Львів (Lwiw), ros. Львов (Lwow), niem. Lemberg, łac. Leopolis – największe miasto zachodniej Ukrainy, stolica obwodu lwowskiego.

Lwów znajduje się na pograniczu wschodniego Roztocza (Roztocze Lwowskie) i Wyżyny Podolskiej, nad Pełtwią i stanowi ważny ośrodek przemysłowy, lotniczy, kolejowy oraz drogowy.

Do 1939 była to stolica znajdującego się w Polsce województwa lwowskiego, wcześniej Lwów znajdował się w województwie ruskim Korony Królestwa Polskiego. Administracyjnie, jako stolica wspomnianych województw, Lwów stanowił jedno z głównych miast I i II Rzeczypospolitej, a w okresie zaborów był jednym z najważniejszych ośrodków nauki, oświaty i kultury polskiej, oraz centrum politycznym i stolicą Galicji, a następnie Małopolski Wschodniej.

Lwów jako miasto wieloetniczne rozwijał się do wybuchu II wojny światowej w zgodnym współistnieniu wielu reprezentantów różnych narodowości, oprócz przeważającego elementu polskiego, Lwów zamieszkiwali: Żydzi, Ormianie, Niemcy, Ukraińcy, Rosjanie, Austriacy i in.

Działa tu Uniwersytet Lwowski (powstały w 1661), Politechnika Lwowska (1844), Lwowska Galeria Sztuki (1897), Teatr Wielki (1900), Polski Teatr Ludowy (1958).

Znajduje się tu cenny zespół obiektów zabytkowych wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1998.

Lwów stanowi główny ośrodek nauki i kultury polskiej na Ukrainie.

Historia

Od IX w. pomiędzy Górą Zamkową a Pełtwią istniało osadnictwo Lędzian, w X w. powstała osada Lędzian na Górze Zamkowej. Istnienie osady potwierdzono w 1977 r. kiedy podczas badań odkryto, że cerkiew św. Mikołaja wybudowano na wcześniej funkcjonującym cmentarzysku. W 981 r. teren Grodów Czerwieńskich został zajęty przez Włodzimierza I i dostał się pod panowanie Rusi Kijowskiej.

Lwów zgodnie z tradycją został założony ok. 1250 przez księcia Daniela I Halickiego, wywodzącego się z dynastii Rurykowiczów, który nazwał miasto Lwowem na cześć swojego syna Lwa. Tę wersję przedstawili w XVII w. Jan Alnpek i Bartłomiej Zimorowicz a pogląd ten ugruntował w 1894 r. Fryderyk Papée w monografii: Historya miasta Lwowa w zarysie. W rzeczywistości istniał tam ośrodek osadniczy w postaci podgrodzia z charakterystycznymi elementem rozplanowania wydłużonym rynkiem. Założenie grodu przez Daniela było de facto jego kolejną odbudową po najeździe Batu-chana z 1240 r.

Lew I Halicki po śmierci ojca przeniósł do Lwowa stolicę Rusi Halicko-Włodzimierskiej. W 1340 po śmierci Bolesława Jerzego II miasto, na podstawie umowy podpisanej dwa lata wcześniej, przeszło pod berło króla Polski. W 1350 książę litewski Lubart w czasie napadu zniszczył Lwów. 17 kwietnia 1356 Kazimierz III Wielki lokował Stare Miasto na prawie magdeburskim. W dokumencie lokacyjnym wyraźnie zaznaczył (co potwierdza jego tolerancyjną politykę), że wszyscy mieszkańcy, zarówno Polacy, jak i Rusini, Ormianie, Żydzi i Tatarzy mają prawo do zachowania własnych praw, religii i obyczajów. Ludwik I Węgierski przyłączył Ruś Halicką wraz ze Lwowem do Węgier w 1370. Rządy namiestnicze sprawował tam w imieniu króla książę Władysław Opolczyk. Po jego śmierci w 1379 rządzili tu starostowie węgierscy. W 1387 usunęła ich królowa Jadwiga Andegaweńska, która ostatecznie przyłączyła Ruś Czerwoną do Korony. W 1412 miasto stało się siedzibą metropolity łacińskiego. Podobnie jak Kraków czy Gdańsk, Lwów był miastem królewskim i posiadał dla Rzeczypospolitej wielkie znaczenie obronne i ekonomiczne.

Prawo składu nadane w 1444 i korzystne położenie na kupieckim szlaku bałtyckim i czarnomorskim spowodowały wzrost bogactwa mieszczan i bujny rozkwit miasta, co znajdowało swój wyraz m.in. w budowanych od średniowiecza okazałych budowlach obronnych, sakralnych i świeckich oraz w rozwoju nauki, kultury i sztuki. Miasto zamieszkane było przez przedstawicieli różnych nacji i religii (Polacy, Żydzi, Rusini, Ormianie, Włosi, Węgrzy, Niemcy, Tatarzy i in.), którzy z reguły polonizowali się już w drugim pokoleniu, zachowując przy tym swoje obyczaje i religię. Lwów był jedynym miastem w świecie posiadającym trzy katolickie arcybiskupstwa różnych obrządków: łacińskiego, ormiańskiego i greckokatolickiego.

Z racji swojego położenia Lwów był narażony na nieustanne napady wrogich wojsk (Turków, Tatarów, Kozaków, Rosjan). Silnie ufortyfikowany i uzbrojony staraniem królów polskich i swoich obywateli, zasobny w dobra materialne, którymi także opłacano okup najeźdźcom, miał opinię miasta niezdobytego. Bronił się skutecznie przed najazdami, bronił też solidarnie przed wydaniem wrogowi swoich obywateli niezależnie od ich narodowości i religii. W 1658 król Jan II Kazimierz Waza oddając hołd dzielności i zasługom miasta, zrównał Lwów w prawach z Krakowem i Wilnem i nobilitował mieszczan lwowskich. Od połowy XVII wieku następował jednak stopniowy upadek militarny i ekonomiczny miasta, które stało się celem najazdów kozackich, tureckich i szwedzkich. Miasto zmuszone było płacić kolejnym najeźdźcom wysokie kontrybucje, cierpieć grabieże i utrzymywać obce wojska.

W 1772, w wyniku pierwszego rozbioru Polski, miasto znalazło się pod władzą Austrii i zostało stolicą części monarchii zwanej Królestwem Galicji i Lodomerii.

W dniach 2-19 czerwca 1809 we Lwowie zajętym przez wojska Księstwa Warszawskiego dowodzone przez księcia Józefa Poniatowskiego, działał krótko Rząd Centralny Wojskowy Tymczasowy Obojga Galicji pod prezesurą ordynata Stanisława Kostki Zamoyskiego.

Po kilkudziesięcioletnim okresie germanizacji, znaczonym kolejnymi próbami oporu Polaków wobec zaborcy (1790, 1809, 1830, 1848), od 1867 Lwów cieszył się szeroką autonomią i swobodą rozwoju nauki i kultury polskiej: w 1882 spolonizowano Uniwersytet Lwowski, w 1891 założono Muzeum Historyczne Miasta Lwowa, w 1896 otwarto Teatr Wielki, w 1897 założono Lwowską Galerię Obrazów, w 1901 powstało Towarzystwo Naukowe we Lwowie, w 1908 założono Muzeum Narodowe im. Króla Jana III.

Podczas I wojny światowej Lwów został zdobyty przez wojska rosyjskie we wrześniu 1914 r., lecz w czerwcu 1915 r. znalazł się ponownie pod władzą Austrii. Wraz z upadkiem Austro-Węgier wybuchły polsko-ukraińskie walki o miasto, określone w polskiej historiografii jako Obrona Lwowa. W listopadzie 1918, po wyparciu Ukraińców z miasta, doszło do pogromu miejscowej ludności żydowskiej. Po zakończeniu walk marszałek Józef Piłsudski w uznaniu bohaterstwa mieszkańców a zwłaszcza Orląt Lwowskich odznaczył miasto Krzyżem Virtuti Militari. 15 marca 1923 r. Rada Ambasadorów ostatecznie uznała suwerenność Polski w Galicji Wschodniej.

Polski herb Lwowa

 

W okresie międzywojennym Lwów był trzecim pod względem liczby ludności po Warszawie i Łodzi miastem Polski i stolicą województwa. Był obok Krakowa, Poznania, Warszawy i Wilna miastem uniwersyteckim – ośrodkiem nauki i kultury polskiej.

Zgodnie z tajnym protokołem dodatkowym do paktu Ribbentrop-Mołotow z 23/24 sierpnia 1939 po agresji III Rzeszy i ZSRR na Polskę, Lwów został po kapitulacji 23 września 1939 okupowany przez Armię Czerwoną. 22 września 1939 dowódca obrony Lwowa gen. Władysław Langner podpisał z dowództwem sowieckim kapitulację, przewidującą m.in. bezpieczny wymarsz żołnierzy wojska polskiego (w tym oficerów) i policji w kierunku granicy z Rumunią, po uprzednim złożeniu broni – umowę tę strona sowiecka złamała po złożeniu broni aresztując wszystkich i wywożąc ich w głąb ZSRR. Oficerowie uczestniczący w obronie Lwowa byli przetrzymywani w obozie w Starobielsku, a następnie w przeważającej większości zostali zamordowani przez NKWD w Charkowie i pochowani w dołach śmierci w Piatichatkach.

Sowieckie władze okupacyjne po przeprowadzeniu pseudowyborów dokonały w październiku 1939 formalnej aneksji okupowanych terenów II Rzeczypospolitej. Konsekwencją aneksji było narzucenie mieszkańcom terenów okupowanych obywatelstwa ZSRR i rozpoczęcie procesu sowietyzacji terenów okupowanych i systematycznych represji policyjnych NKWD. Powyższe akty prawne, sprzeczne z Konwencją haską IV (1907) były nieważne w świetle prawa międzynarodowego i nie były uznawane zarówno przez Rząd RP na uchodźstwie jak i państwa sojusznicze wobec Polski a także państwa trzecie (neutralne) przez cały czas trwania II wojny światowej. Sowieci wprowadzili terror polityczny, dokonywali masowych aresztowań przedstawicieli polskich i ukraińskich elit politycznych, masowych wywózek i grabieży majątku. Planowo niszczyli naukę i kulturę polską, a przedstawicieli inteligencji, Kościoła, wojska, działaczy społecznych i politycznych zsyłali do systemu obozów koncentracyjnych Gułagu lub mordowali. Rodziny aresztowanych i zwykli ludzie podlegali przymusowym deportacjom na Syberię, do Komi i Kazachstanu. Do czerwca 1941 miały miejsce trzy fale masowych aresztowań i deportacji, wybuch wojny niemiecko-sowieckiej uniemożliwił przygotowaną czwartą deportację[12]. Przed wycofaniem się z miasta w dniach 24-26 czerwca 1941 funkcjonariusze NKWD wymordowali ponad 7 tysięcy polskich i ukraińskich więźniów.

Po ataku Niemiec na ZSRR i zajęciu miasta (30 czerwca 1941) Niemcy wraz z nacjonalistami ukraińskimi dokonali pogromu Żydów. Einsatzkommando zur besonderen Verwendung dokonało mordu na polskich profesorach na Wzgórzach Wuleckich i wraz z innymi Einsatzkommandos wymordowało ok. 7.000 lwowskich Żydów.

Okupacja niemiecka otworzyła okres nowych zbrodni. Niemcy zamknęli Żydów w getcie i większość zamordowali. 1 sierpnia 1941 Lwów został dekretem Adolfa Hitlera wcielony do Generalnego Gubernatorstwa jako stolica Dystryktu Galicja.

22 lipca 1944 wybuchło powstanie lwowskie (Akcja Burza), zakończone 27 lipca, a Lwów ponownie okupowali Sowieci. Po konferencji jałtańskiej (4-11 lutego 1945), wyłoniony w konsekwencji jej ustaleń Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej podpisał 16 sierpnia 1945 umowę z ZSRR, uznając nieco zmodyfikowaną linię Curzona za wschodnią granicę Polski, w oparciu o porozumienie o granicy zawarte pomiędzy PKWN i rządem ZSRR 27 lipca 1944. W konsekwencji umowy Lwów i województwo lwowskie włączono do Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej i w latach 1944–1947 dokonano przymusowego wysiedlenia Polaków ze Lwowa (głównie na tzw. Ziemie Odzyskane).

Od 1991 Lwów wchodzi w skład niepodległej Ukrainy. W 2006 uroczyście obchodzono 750-lecie pierwszej pisanej wzmianki o mieście.

7 maja 2010 Rada Miejska Lwowa nadała honorowe obywatelstwo miasta Lwowa Stepanowi Banderze i Romanowi Szuchewyczowi. Utworzona przez Stepana Banderę frakcja OUN-B ponosi odpowiedzialność za zorganizowane ludobójstwo polskiej ludności cywilnej na Wołyniu i Małopolsce Wschodniej. Roman Szuchewycz ponosi zaś bezpośrednią odpowiedzialność za zaakceptowanie taktyki wołyńskiej UPA i przeprowadzenie zorganizowanej czystki etnicznej na polskiej ludności cywilnej Kresów południowo-wschodnich.

Przynależność państwowa Lwowa

  • do 1250 - epoka Grodów CZerwińskich
  • 1256-1339 – pod panowaniem władców ruskich – zależność lenna od chanatu tatarskiego
  • 1340-1772 – Królestwo Polskie (od 1569 część Rzeczypospolitej Obojga Narodów)
  • 1772-1918 – Austria (od 1867 część Austro-Węgier), kraj koronny Galicja
  • 1918-1939 – II Rzeczpospolita Polska
  • 1939-1941 – ZSRR
  • 1941-1944 – Rzesza Niemiecka (Generalne Gubernatorstwo)
  • 1944-1991 – ZSRR
  • od 1991 – Ukraina

Prezydenci Lwowa

  • Florian Ziemiałkowski (1871-1873)
  • Aleksander Jasiński (1874-1879)
  • Michał Gnoiński (1880-1882)
  • Wacław Dąbrowski (1883-1885)
  • Edmund Mochnacki (1886-1897)
  • Godzimir Nałęcz-Małachowski (1897-1905)
  • Michał Michalski (1905-1907)
  • Stanisław Ciuchciński (1907-1911)
  • Józef Neumann (1911-1914)
  • Tadeusz Rutowski (1914-1915)
  • Tadeusz Rutowski komisarz rządowy od 19 lutego 1918 do 30 marca 1918
  • Władysław Stesłowicz komisarz rządowy do 6 lutego 1919
  • Józef Neumann (od 17 lutego 1919 do 31 sierpnia 1927)
  • Jan Strzelecki komisarz rządowy p.o. prezydenta miasta od 31 sierpnia 1927 do 27 września 1928
  • Otto Nadolski komisarz rządowy
  • Jan Brzozowski-Haluch (od 5 czerwca 1930-1931)
  • Wacław Drojanowski (1931-1936)
  • Stanisław Ostrowski (1936-1939)
  • Fiodor Jeremenko przewodniczący Tymczasowego Zarządu Miasta (od 23 września 1939)
  • Jurij Polanśkyj (w czasie okupacji niemieckiej przewodniczący Zarządu Miejskiego, od 30 czerwca 1941-1943)

Po przyłączeniu Lwowa do ZSRR stanowisko prezydenta Lwowa zostało zlikwidowane. Miastem rządzili przewodniczący Rady Miejskiej Lwowa. Po powstaniu niepodległej Ukrainy utrzymano stanowisko przewodniczącego Rady.

  • Bohdan Kotyk (1988-1991)
  • Wasyl Szpicer (1991-1994)
  • Wasyl Kujbida (czerwiec 1994 – kwiecień 2002)
  • Lubomyr Buniak (kwiecień 2002 – 25 września 2005)
  • Zinowij Siryk (p.o. w związku ze zwolnieniem L. Buniaka, 27 września 2005 – 25 kwietnia 2006)
  • Andrij Sadowy (od 25 kwietnia 2006)

Położenie geograficzne

Zdjęcie satelitarne miasta (Landsat 5, 14 listopada 2010.)

Lwów położony jest na skraju Roztocza, na głównym europejskim dziale wód między zlewiskiem Morza Bałtyckiego a zlewiskiem Morza Czarnego, w kotlinie wyżłobionej przez Pełtew w krawędzi Roztocza oraz Podola, schodzącej łukiem w kierunku wschodnim ku Pobużu, w odległości ok. 70 km od granicy polsko-ukraińskiej. Teren miasta ma charakter pagórkowaty, średnia wysokość wynosi 296 m n.p.m. Najwyższy punkt w mieście to (Wzgórze Zamkowe), wznoszące się na wysokość 409 m. Z jego szczytu roztacza się panorama historycznego centrum miasta z charakterystycznymi zielonymi dachami kościołów i architekturą z różnych epok. Przez Lwów przepływa rzeka Pełtew, której koryto w końcu XIX wieku zostało zasklepione, by utworzyć jedną z głównych promenad Lwowa, Wały Hetmańskie, nazwane obecnie – Aleją Wolności (Prospekt Swobody).

 

Nazwa miasta

Nazwa Lwowa w innych językach:

ang. Lviv, Lvov biał.Львоў, (Lwou) czes. Lvov esp. Lvivo est. Lviv fran. Léopol grec. Λβιβ, Λβοφ (Lwiw, Lwof) hebr. לבוב (Levov)
jid. לעמבערג (Lemberg) litew. Lvovas łac. Leopolis łot. Ļvova krym. tatar. İlbav niem. Lemberg orm. Լվով (Iwow) ros. Львов (Lwow)
rum. Lavov serbchor. Lavov słow. Ľvov ukr. Львів (Lwiw) węg. Ilyvó włos. Leopoli

Architektura

Fragmenty najstarszych budowli (cerkwi i kościołów) lwowskich pochodzą z XIII wieku. Po ogromnych pożarach w 1527 i 1556, w wyniku których miasto spłonęło prawie doszczętnie, Lwów stracił większość swej gotyckiej architektury.

Na Starym Mieście znaleźć można wiele budynków w stylu renesansowym, barokowym czy klasycystycznym.

Na początku XX wieku miasto wzbogaciło się o budynki w stylu secesyjnym a w dwudziestoleciu międzywojennym wybudowano szereg budynków modernistycznych. Budynki częstokroć posiadają na swych fasadach liczne zdobienia w postaci rzeźb, ornamentów, czy attyk.

Po wcieleniu miasta do ZSRR część z nich została przebudowana w duchu socrealizmu. Po uzyskaniu niepodległości przez Ukrainę przywrócono większość historycznych nazw ulic miasta, zmienionych w czasach sowieckich. Przybyło natomiast na lwowskich budynkach kilkadziesiąt tablic upamiętniających głównie ukraińskich działaczy, artystów, naukowców i polityków.

Zabytki

Stare Miasto we Lwowie zostało w 1998 wpisane na listę Światowego dziedzictwa UNESCO, dzięki doskonałemu połączeniu architektonicznych i artystycznych tradycji środkowo-wschodniej Europy z wpływami włoskimi i niemieckimi, a także wzajemnym uzupełnianiu się żyjących tu niegdyś rozmaitych grup etnicznych. Grupy te choć odmienne to jednak wzajemnie od siebie zależne, zostawiły trwały ślad w architekturze i charakterze Lwowa.

O randze Lwowa świadczy fakt, że ponad pięćdziesiąt procent zabytków dzisiejszej Ukrainy znajduje się w tym mieście.

  • Katedra Łacińska z kaplicami: Kampianów i Boimów
  • Sobór św. Jura
  • Katedra ormiańska i dzielnica ormiańska
  • zespół Cerkwi Wołoskiej i ulica Ruska
  • Kościół Dominikanów
  • Kościół i klasztor Bernardynów
  • Kościół Jezuitów
  • Kościół św. Antoniego
  • Rynek:
    • Kamienica Królewska
    • Czarna Kamienica
    • Dawny pałac arcybiskupów łacińskich
    • kamienica Bandinellich
    • Ratusz
  • Kopiec Unii Lubelskiej
  • Arsenał Królewski we Lwowie
  • Arsenał Miejski we Lwowie
  • Baszta Prochowa
  • Teatr Miejski (Opera lwowska)
  • Teatr Skarbkowski
  • Ossolineum
  • Dworzec Główny
  • Uniwersytet Lwowski
  • Politechnika Lwowska
  • Cmentarz Łyczakowski

Muzea i galerie sztuki

We Lwowie od 1827 funkcjonowało Muzeum im. Lubomirskich zawierające obszerną kolekcję dzieł sztuki i pamiątek historycznych związanych z dziejami narodu polskiego, w 1857 została ufundowana Bibliotekę Baworowskich) ze zbiorem dzieł sztuki, od 1869 na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego istniała katedra historii sztuki, w ramach której działali wybitni historycy sztuki, m.in. Władysław Łoziński, Jan Bołoz-Antoniewicz, Władysław Kozicki, Władysław Podlacha, Mieczysław Gębarowicz.

Najbardziej godnymi uwagi galeriami i muzeami i są Lwowska Galeria Sztuki, Muzeum Religii (dawniej Muzeum Ateizmu) i Muzeum Narodowe (dawniej Muzeum Przemysłu).

Muzyka

Rozkwit życia muzycznego we Lwowie zapoczątkowany został w XVI w. Marcin Leopolita, jeden z najwybitniejszych polskich kompozytorów doby renesansu, pochodził ze Lwowa i do Lwowa powrócił po służbie na dworze królewskim. Dużym uznaniem cieszył się zespół wokalny, a potem także wokalno-instrumentalny przy klasztorze dominikanów. W drugiej połowie XVI w. w cerkwiach także wprowadzano śpiew wielogłosowy.

Na przełomie XVII i XVIII w. ze Lwowem związany był Stanisław Sylwester Szarzyński. Działali wtedy również inni kompozytorzy, jak J. Staromiejski (ok. 1740 w kaplicy dominikanów) i Adalbert Jankowski.

Włączenie Lwowa do Austrii w 1792 spowodowały wielki napływ muzyków. Jako pierwszy powstał teatr niemiecki w 1776 (działał do 1872), a wkrótce – w 1780 – polski. Nastąpił rozwój teatru – a przedstawieniom zawsze wtedy towarzyszyła muzyka, i opery. Wśród kapelmistrzów byli tak wybitni muzycy jak Józef Elsner (w l. 1792-99) i Karol Lipiński (1810-14). W l. 1785-99 teatrem kierował Wojciech Bogusławski, który wielką wagę przywiązywał do narodowego charakteru repertuaru. To właśnie on zachęcił Elsnera i Karola Kurpińskiego do komponowania oper.

Dzięki Elsnerowi we Lwowie powstało Towarzystwo Filharmoniczne, a w latach 1803-12 i 1817-30 Johann Mederitch organizował publiczne koncerty symfoniczne. W 1826 Franz Xavier Mozart, syn Wolfganga Amadeusa, który mieszkał we Lwowie w l. 1808-14 i 1822-38, w 1826 założył stowarzyszenie muzyki kościelnej (Cäcilien-Verein).

Ważne dla życia muzycznego we Lwowie było powstanie w 1838 towarzystwa, najpierw pod nazwą Gesellschaft zur Beförderung der Musik in Galizien, od 1848 pod nazwą Galicyjskie Towarzystwo Muzyczne, a następnie po 1918 roku pod polską nazwą Polskie Towarzystwo Muzyczne we Lwowie. Towarzystwo finansowało konserwatorium (zał. w 1870), a także kilka chórów oraz amatorską orkiestrę. W latach 1858-87 na czele Towarzystwa, a zarazem konserwatorium, stał Karol Mikuli, uczeń Chopina. Do grona pedagogów uczących w lwowskich konserwatorium należał też m.in. Stanisław Niewiadomski (1887-1914), Henryk Melcer-Szczawiński (1897-99), Józef Koffler (1928-41). Długoletnim dyrektorem konserwatorium był Mieczysław Sołtys (1899-1929), a po nim jego syn Adam (1929-39); za jego czasów chór lwowskiej szkoły uważany był za najlepszy w Polsce.

Opera we Lwowie. Nazwana imieniem Salomei Kruszelnickiej, która przez wiele lat była z nią związana jako solistka.

Lwów miał wyjątkowo efektowne teatry. W 1842 otwarto Teatr Skarbkowski, trzeci co do wielkości gmach w ówczesnej Europie Środkowej, a w 1903 jeszcze wspanialszy gmach opery, wzorowanej na wiedeńskiej. Początkowo wystawiano w niej repertuar bardzo zróżnicowany: od dramatów klasycznych w języku niemieckim i polskim, poprzez operę, operetkę, do komedii.

W 1874 we Lwowie Powstał teatr Ukraiński, z którym związało się wielu ukraińskich muzyków. W tym czasie polski teatr, w którym wystawiano również opery, stał się najważniejszą obok warszawskiej sceną operową w Polsce. W 1900 roku we Lwowie otwarto operę – Teatr Wielki, która w latach międzywojennych była jedną z trzech stałych scen operowych w Polsce (obok Warszawy i Poznania). Związani byli z tą sceną m.in. Salomea Kruszelnicka oraz Adam Didur, który po sukcesach w La Scali wrócił do Lwowa i od 1932 kierował operą i uczył śpiewu w konserwatorium.

W 1902 powstała Filharmonia, która pracowała z przerwami, wznowiła działalność w 1921 i w następnych latach również borykała się z kłopotami, spowodowanymi kryzysem gospodarczym.

W życiu muzycznym miasta bardzo ważną rolę pełniły chóry. Były zespoły polskie, jak "Echo" (zał. 1887), "Lwowski chór akademicki" (zał. 1899) i "Lwowski chór robotniczy" (zał. 1902) – oraz ukraińskie, jak "Bojan" (zał. 1890), "Bandurys" (zał. 1905) i sławny chór dziecięcy "Dudaryk".

W 1912 roku na Uniwersytecie, dzięki staraniom Adolfa Chybińskiego otwarta została druga (po krakowskiej) muzykologia w Polsce. Wydawano czasopisma poświęcone życiu muzycznemu: "Gazeta muzyczna" (1918), "Lwowskie wiadomości muzyczne i literackie" (1925-34), "Echo" (1936-37), w których publikowali m.in. Seweryn Barbag, Józef Koffler, Stefania Łobaczewska. Koncerty w poważnym stopniu organizowane było przez stowarzyszenia: w 1919 powstał Związek Muzyków we Lwowie, a w 1930 lwowska filia Międzynarodowego Towarzystwa Muzyki Współczesnej, a w 1933 Lwowskie Towarzystwo Miłośników Muzyki i Opery.

Polskie Radio Lwów uruchomione 5 stycznia 1930 było pierwszą rozgłośnią we wschodniej Polsce. Programy emitowane ze Lwowa okazały się bardzo popularne w całym kraju. Radio grało muzykę klasyczną i rozrywkową, nadawało programy publicystyczne, audycje dla młodzieży, wiadomości i msze w każdą niedzielę. Ogromną popularnością cieszyła się "Wesoła Lwowska Fala", audycja kabaretowa przeplatana muzyką.

Zajęcie miasta przez ZSRR spowodowało gruntowne zmiany w życiu muzycznym, które przeorganizowano na wzór sowiecki. Wyraźne oparcie otrzymali też przede wszystkim muzycy ukraińscy. Ogromna większość żydowskich artystów zginęła, lub uciekła. Wielu polskich artystów była deportowana do azjatyckiej części ZSRR. Część z nich po wojnie repatriowała się do Polski.

Nauka

Lwów należy do najważniejszych ośrodków akademickich na Ukrainie. Jest siedzibą Politechniki Lwowskiej założonej w 1843 i Uniwersytetu Lwowskiego założonego w 1661, który jest jednym z najstarszych w Europie Środkowej. Prestiż Uniwersytetu znacznie wzrósł dzięki pracom profesora Kazimierza Twardowskiego (1866-1938), jednego z założycieli, Szkoły lwowsko-warszawskiej. Z tutejszym uniwersytetem związani byli wybitni polscy matematycy tacy jak Stefan Banach, Juliusz Schauder czy Stanisław Ulam.

Religia obecnie

Od początku swego istnienia Lwów był miastem różnorodnym etnicznie i religijnie. Przed kasatą józefińską we Lwowie było ok. 60 świątyń. Najstarsze z nich zbudowane były w XIII wieku. Trzy największe chrześcijańskie grupy wyznaniowe: katolicy (głównie Polacy i Niemcy), prawosławni (głównie Rusini i Grecy), wyznawcy Kościoła Ormiańskiego (Ormianie), miały swe biskupstwa we Lwowie od XVI wieku (przy czym lwowskie arcybiskupstwo łacińskie istniało już od 1412).

Lwów jest obecnie siedzibą archidiecezji lwowskiej i pozostaje centrum Kościoła rzymskokatolickiego na Ukrainie, a także Ukraińskiej Cerkwi greckokatolickiej.

Żydzi lwowscy

Lwów posiadał przed wojną dużą i aktywną wspólnotę żydowską, w chwili wkroczenia wojsk niemieckich do Lwowa liczącą 160 tysięcy ludzi. Do 1941 w mieście znajdowało się około 45 synagog i domów modlitewnych. W dniach 25-29 lipca 1941 miał miejsce pogrom ludności żydowskiej określany jako Dni Petlury (nazwa od Symona Petlury), w trakcie których niemieckie Einsatzgruppen z udziałem nacjonalistów ukraińskich zamordowały około 2 tys. Żydów.

Podczas II wojny światowej, w 1941 hitlerowcy zniszczyli synagogę główną, a w następnych latach kolejne synagogi. Żydzi zostali przesiedleni do lwowskiego getta położonego w północnej części miasta (Zamarstynów). W pierwszej połowie roku 1942 większość z nich w ramach Holocaustu (Aktion Reinhard) została deportowana przez niemieckie władze okupacyjne do obozu zagłady Belzec w Bełżcu i zamordowana przez SS w komorach gazowych obozu zagłady.

Według spisu ludności z 1910 osób wyznania rzymskokatolickiego było we Lwowie 101 267 (51,7%), żydowskiego 56 751 (29%), a greckokatolickiego 34 454 (17,1%).

Dzielnice[edytuj]

Współczesne

Lwów jest podzielony na sześć dzielnic administracyjnych (rejonów):

  • rejon halicki
  • rejon zaliznyczny
  • rejon łyczakowski
  • rejon sychowski
  • rejon frankowski
  • rejon szewczenkowski (dawna Dzielnica III Przedmieście Żółkiewskie)

Administracji Lwowa podlegają również miasto Winniki oraz osiedla typu miejskiego Brzuchowice i Rudno.

Ludność[edytuj]

 

 

Lwów jest siódmym co do liczby ludności miastem Ukrainy. W 2001 miasto miało 725 000 mieszkańców z których 88% stanowią Ukraińcy, 9% Rosjanie a 4% Polacy.

Ukraińcy 639 000 (86,4%)
Rosjanie 64 600 (8,7%)
Polacy 30 000 (4,1%)
Białorusini 3100 (0,4%)
Żydzi 1900 (0,3%)
Ormianie 800 (0,1%)
całkowita populacja 739.400

Wybrane z zasobów Wikipedii