- 17 września 1939, a miasto było jednym z pierwszych zajętych przez bolszewików, zapełniło się szybko miejscowe więzienie. 20-21 styczniu 1940r. w rocznicę Powstania Styczniowego Polacy podjęli akcję zbrojną, która do historii przeszła pod nazwą powstania czortkowskiego. Celem powstańców, w znacznej części uczniów miejscowych gimnazjum i liceum, było zdobycie broni dzięki rozbrojeniu garnizonu, uwolnienie więźniów, porwanie pociągu i przedostanie się do odległej o 20 km Rumunii i dalej do Francji. Jak później ustaliło NKWD pomysłodawcą tego dość fantastycznego planu był podobno Heweliusz Malawski, technik dentystyczny, kapral rezerwy. Około godz. 21.30 ośmioosobowa grupa przystąpiła do ataku na szpital. Mimo że spośród nich tylko dwóch było uzbrojonych w broń palną, po krótkiej walce udało się, wykorzystując zaskoczenie, rozbroić wartę i zająć budynek. Równolegle z tym atakiem ruszono na koszary, zdobyto nawet jedną z bram. Jednak to uderzenie zakończyło się niepowodzeniem. Sowieci stracili jednego zabitego i jednego rannego oraz dwa karabiny. Fiaskiem zakończyła się podobna akcja pod urzędem pocztowo-telegraficznym. Łączne straty bolszewików wyniosły trzech zabitych i dwóch rannych żołnierzy Armii Czerwonej. Reakcja była natychmiastowa. Dowództwo sowieckie szybko zaalarmowało stacjonujące w mieście siły. Przez całą noc szukano osób biorących udział w nocnym ataku. Nad ranem z Kopyczyniec przyjechał nawet pociąg pancerny, a jego załoga od razu przystąpiła do przeczesywania miasta i aresztowania podejrzanych. Część konspiratorów została aresztowana, zanim dotarła do domów. Wielu innych zatrzymano w ciągu najbliższych kilku dni. Bezpośrednio po wydarzeniach z nocy z 21 na 22 stycznia uwięzionych zostało 128 ludzi, z których 91 przyznało się do winy. Wśród aresztowanych byli m.in. prawie wszyscy chłopcy – licealiści narodowości polskiej. 35 zatrzymanych skazano na śmierć i rozstrzelano. Nie były to oczywiście jedyne ofiary sowieckich represji. Tylko w czasie wywózek ludności polskiej w 1940 r. ze stacji w Czortkowie do Kazachstanu odjechało 15 bydlęcych wagonów, w których znajdowały się 384 osoby... Ta pierwsza próba oporu odbiła się głośnym echem nawet w Moskwie. Wyjaśnień zażądał sam Beria. Specjalny ściśle tajny meldunek z dopiskiem "doręczyć natychmiast” wysłali do niego generałowie NKWD. Co ciekawe, zbiec przed NKWD udało się głównym organizatorom powstania. Trzej z nich, por. Kowalski, ppor. Malawski i ppor. Woszczyński, jakby zapadli się pod ziemię, a ich dalsze losy są nieznane. A dominikanie? Jak podczas zaborów, tak po 17 września 1939 klasztor i zakonnicy byli ostoją polskości. W nocy z 1 na 2 lipca 1941r. funkcjonariusze NKWD wtargnęli do klasztoru dominikanów i aresztowali czterech zakonników: o. Justyna Spyrłaka, o. Jacka Misiutę , o. Anatola Bojanowskiego. Wyprowadzili ich następnie nad brzeg Seretu i zabito strzałami w tył głowy. W klasztorze zamordowali natomiast niedołężnych ojców i braci, którzy nie byli w stanie iść nad Seret i tak zginęli o. Hieronim Longawa oraz bracia Reginald Czerwonka i Metody Iwaniszczow, a także tercjarz Józef Winantowicz. Zbezczeszczono też wnętrza kościoła i klasztoru. Dominikanie nie byli jedynymi ofiarami sowieckiego bestialstwa. Gdy po ucieczce sowieckich strażników czortkowianie wdarli się do więzienia okazało się, że jest puste. Pierwsze ciała znaleźli w celach. Na dziedzińcu wewnętrznym odkryli natomiast masowy grób zamaskowany... świeżymi rabatkami kwiatowymi.

- Nie mogę się nadziwić, że tym prawdziwym patriotom nie poświęciliśmy ani linijki tekstu w podręcznikach historii, żadnej ulicy nie nazwaliśmy ich imieniem - kończy pani Krystyna. - U nas przecież są głównie ludzie z kresową przeszłością. Tymczasem spieramy się o żołnierzy wyklętych. Wśród bohaterów tamtych dni byli przecież nastolatkowie, rodzice powtarzali mi imiona sąsiadów, dzieciaków, które wówczas zginęły.............

Fragment art. : Wasze Kresy: Dzieciaki też chciały walczyć

Więcej na: http://www.gazetalubuska.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20130828/REPORTAZ/130829786

Wstawił: Bogusław Szarwiło


enfrdeitptrues

75. rocznica ludobójstwa

Reklama

 

Szukaj w serwisie

Statystyki

Odsłon artykułów:
2576415

Odwiedza nas 75 gości oraz 0 użytkowników.

cpr certification online
cpr certification onlinecpr certification onlinecpr certification online